Campuchia đưa tranh chấp biển với Thái Lan lên LHQ qua UNCLOS

Campuchia vừa chính thức đưa tranh chấp chủ quyền biển với Thái Lan lên Liên Hợp Quốc, khởi xướng cơ chế hòa giải bắt buộc theo Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) - động thái pháp lý quốc tế đáng chú ý sau hơn hai thập kỷ đàm phán song phương bế tắc.

Campuchia chính thức gửi thông báo lên LHQ

Thủ tướng Campuchia Hun Manet ngày 2/6 xác nhận chính phủ nước này đã gửi thông báo chính thức tới Thái Lan và Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres, qua đó khởi xướng thủ tục hòa giải bắt buộc theo UNCLOS liên quan đến vùng biển chồng lấn giữa hai nước ở vịnh Thái Lan.

Trong thông điệp đặc biệt gửi tới người dân Campuchia, ông Hun Manet nhấn mạnh đây là quyết định nhằm bảo vệ chủ quyền và quyền hàng hải của Campuchia theo luật pháp quốc tế, đồng thời vẫn duy trì tinh thần hợp tác với Thái Lan.

"Campuchia luôn tìm cách giải quyết tranh chấp với các nước láng giềng một cách hòa bình. Chúng tôi tiếp tục tìm kiếm mối quan hệ với Thái Lan trên cơ sở hòa bình, hợp tác và tôn trọng lẫn nhau, nhưng chủ quyền và quyền hàng hải của Campuchia phải được tôn trọng", ông phát biểu.

Bản ghi nhớ 2001 sụp đổ - nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bước đi pháp lý

Trong hơn hai thập kỷ, Campuchia và Thái Lan vận hành quan hệ biển theo Bản ghi nhớ năm 2001 (MOU 2001) - một khuôn khổ song phương cho phép đàm phán phân định ranh giới và cùng khai thác khu vực tranh chấp. Tuy nhiên, Thái Lan sau đó ra tín hiệu rút khỏi thỏa thuận bất chấp nhiều lần Campuchia kêu gọi duy trì.

Khi Thái Lan chính thức rút lui, MOU 2001 mất hiệu lực, kéo theo toàn bộ nền tảng đàm phán trực tiếp sụp đổ. "Do đó, cơ hội đàm phán song phương đã cạn kiệt", ông Hun Manet nói, đồng thời khẳng định việc đưa vấn đề lên LHQ "không phải từ bỏ đối thoại mà chuyển hướng sang khuôn khổ pháp lý quốc tế".

Cơ chế hòa giải bắt buộc theo UNCLOS hoạt động như thế nào?

Đây là hành động pháp lý quốc tế có tính cưỡng chế: khi một quốc gia đơn phương khởi xướng, quốc gia còn lại bắt buộc phải tham gia vào quá trình thành lập Ủy ban Hòa giải và toàn bộ quy trình hòa giải tiếp theo - không thể né tránh hay từ chối.

Ủy ban này gồm năm thành viên là các chuyên gia luật quốc tế độc lập, có nhiệm vụ xem xét tranh chấp và đưa ra khuyến nghị. Tuy nhiên, kết luận của ủy ban không có tính ràng buộc pháp lý bắt buộc thi hành đối với các bên.

Ông Hun Manet dẫn tiền lệ Timor-Leste và Australia - hai nước đã giải quyết thành công tranh chấp biên giới biển thông qua cơ chế tương tự vào năm 2018 - như một minh chứng cho hiệu quả của con đường pháp lý quốc tế này.

Vùng biển tranh chấp và phản ứng từ Thái Lan

Hai nước đều tuyên bố chủ quyền đối với khoảng 26.000 km2 vùng biển ở vịnh Thái Lan. Khu vực này được đánh giá có trữ lượng khí đốt tự nhiên và dầu mỏ ước tính lên tới 300 tỷ USD - yếu tố khiến tranh chấp càng thêm phức tạp và nhạy cảm.

Phản ứng từ phía Thái Lan khá bất ngờ: Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul được Reuters ngày 2/6 dẫn lời cho biết ông không hay biết Campuchia đã khởi xướng quy trình hòa giải bắt buộc. Trước đó, Thái Lan từng tuyên bố sẽ dùng UNCLOS làm khuôn khổ tham khảo trong quá trình đàm phán trực tiếp với Campuchia - khác với việc áp dụng cơ chế hòa giải bắt buộc mà Phnom Penh vừa kích hoạt.

Theo Thanh Niên, VnExpress, Tuổi Trẻ